วัฒนธรรมองค์กร – อะไร และ ทำไม ?

      วัฒนธรรมองค์กรคืออะไร เหตุใดองค์กรจึงต้องมีวัฒนธรรม และถ้าจะสร้างวัฒนธรรมองค์กรให้เกิดขึ้น เราควรเริ่มต้นอย่างไร ?

      ปัจจุบันนี้มีการพูดถึงวัฒนธรรมองค์กรกันมากมาย ไม่เฉพาะบริษัทเอกชนใหญ่ ๆ ที่ลุกขึ้นมาสร้าง หรือ ปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมองค์กร หน่วยงานราชการ รัฐวิสาหกิจ ก็หันมา “ปัดฝุ่น” วัฒนธรรมการทำงานขององค์กร ไม่เว้นแม้กระทั่งธุรกิจระดับรากหญ้าอย่าง ”SMEs” ก็พูดถึง “วัฒนธรรมองค์กร” วันนี้เรามาทำความเข้าใจกันว่า วัฒนธรรมองค์กรคืออะไร เหตุใดองค์กรจึงต้องมีวัฒนธรรม และถ้าจะสร้างวัฒนธรรมองค์กรให้เกิดขึ้น ท่านควรเริ่มต้นอย่างไร

      วัฒนธรรม คือ ความเชื่อและพฤติกรรม ที่คนในสังคมหนึ่ง ๆ ยึดถือปฏิบัติ เพราะฉะนั้น วัฒนธรรมองค์กร ก็มีความหมายไม่แตกต่างกัน คือ ความเชื่อหรือพฤติกรรมที่คนส่วนใหญ่ในองค์กรยึดถือปฏิบัติ

      ปกติองค์กรทุกองค์กร มีวัฒนธรรม วัฒนธรรมไม่เกี่ยวกับ “ดี” หรือ “ไม่ดี” ... “ถูก” หรือ “ผิด” ตัวอย่างเช่น วัฒนธรรมของคนไทยในเรื่องความเกรงใจผู้อื่น ถ้าเรามอง เราก็ว่าดี แต่ถ้าคนอื่นมอง เขาก็อาจจะว่าไม่ดี วัฒนธรรมขององค์กร ก็ไม่แตกต่างกัน วัฒนธรรมขององค์กรหนึ่งอาจ “เหมาะ” และ “ดี” สำหรับคนในองค์กรนั้น และวัฒนธรรมเดียวกันอาจ “ไม่ดี” และ ”ไม่เหมาะ” กับอีกองค์กรหนึ่ง เพราะฉะนั้นวัฒนธรรมที่ดีและเหมาะกับองค์กรหนึ่ง ๆ คือวัฒนธรรมที่สอดคล้องกับทิศทางหรือวิสัยทัศน์ขององค์กร เช่น ถ้าองค์กรอยู่ในสภาวะแข่งขันรุนแรง ต้องการขยายหรือทำตลาดเชิงรุก วัฒนธรรมการทำงานแบบทุ่มเท, สนุกกับการแข่งขัน, ชอบความท้าทาย, กล้าพูดหรือแสดงความคิดเห็นที่แตกต่าง ก็เหมาะกับองค์กรนั้น ๆ

เหตุใดองค์กรจึงต้องมีวัฒนธรรม
      อย่างที่กล่าวไปแล้วข้างต้น องค์กรทุกองค์กรมีวัฒนธรรม เพราะวัฒนธรรม คือ สิ่งที่หล่อหลอม ให้คนในองค์กรมีและเข้าใจกฎกติกาในการอยู่ร่วมกัน วัฒนธรรมทำหน้าที่เหมือน “เบ้า” ที่หลอมให้คนในองค์กรมีความเชื่อและพฤติกรรม ไปในทิศทางเดียวกัน วัฒนธรรม ทำให้คนในองค์กรอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข และลดความขัดแย้ง

เราจะสร้างวัฒนธรรมในองค์กรได้อย่างไร
      องค์กรควรเริ่มต้นจากการสำรวจดูว่า ปัจจุบันผู้คนในองค์กรมักมีพฤติกรรมหรือแนวปฏิบัติไปในทิศทางใดบ้าง แล้วจึงนำเอาพฤติกรรมเหล่านั้นมาเปรียบเทียบกับทิศทางที่องค์กรมุ่งที่จะไป เพื่อดูว่าพฤติกรรมใดที่จะทำหน้าที่ส่งเสริมและสนับสนุนให้องค์กรบรรลุเป้าหมาย และพฤติกรรมใดที่อาจเป็นอุปสรรคต่อการก้าวไปข้างหน้าขององค์กร ตัวอย่างพฤติกรรมที่อาจเป็นอุปสรรคต่อการบรรลุวัตถุประสงค์ขององค์กร เช่น การเคารพระบบอาวุโส, จงทำดีแต่อย่าเด่นจะเป็นภัย, เอายังไงเอาด้วย (ประมาณ ถูกครับพี่ ดีครับนาย ได้ครับท่าน) โปรดอย่าลืมว่า ผมไม่ได้บอกว่าพฤติกรรมเหล่านี้ไม่ดี หรือ ไม่ถูก แต่ผมบอกว่า “มันอาจจะไม่เหมาะ ไม่สอดคล้องกับทิศทางขององค์กร” เท่านั้น

      หลังจากนั้น องค์กรจึงนำเอาพฤติกรรมที่ต้องการเห็นพนักงานทุกคนถือปฏิบัติเหล่านี้ มากำหนดเป็นค่านิยมหรือวัฒนธรรมขององค์กร การสร้างวัฒนธรรมองค์กร ก็เหมือนกับการปลูกฝังวัฒนธรรมหรือขนบธรรมเนียมประเพณีต่าง ๆ ให้แก่ผู้คนในสังคม ผู้บริหารจำเป็นต้องสื่อสาร เน้นย้ำ ทำตัวเป็นตัวอย่าง ว่ากล่าวตักเตือนเมื่อไม่ปฏิบัติตาม และให้รางวัลเมื่อปฏิบัติได้ถูกต้อง

      การปลูกฝังวัฒนธรรมให้เกิดขึ้นในแต่ละองค์กร ใช้เวลาต่างกัน จากประสบการณ์พบว่า องค์กรที่ปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมได้เร็วที่สุดใช้เวลาประมาณ 8-10 เดือน แต่โดยเฉลี่ยแล้ว องค์กรส่วนใหญ่จะใช้เวลาประมาณ 18-24 เดือน จึงจะเห็นการเปลี่ยนแปลง

ที่มา
http://www.ftpi.or.th/th/knwinf_pcornerdetail.php?pdtlid=289
วันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2549
อ.อภิวุฒิ พิมลแสงสุริยา
apiwut_p@yahoo.com